Auteur:
Patiënten met chronische migraine lopen regelmatig lang rond met ernstige klachten, levend in de veronderstelling dat er geen oplossingen zijn. Hoewel het klopt dat er geen generieke aanpak of wondermiddel is voor de hersenziekte, is het zorgaanbod de afgelopen dertig jaar ingrijpend veranderd. Er is daarom vaak meer mogelijk dan patiënten denken. In dit artikel vertelt neuroloog Geert Sulter wat chronische migraine is, hoe de diagnose wordt gesteld en welke behandelmogelijkheden er inmiddels zijn. Vaak komt dit neer op een goede balans tussen medicatie en enkele leefstijlfactoren.
Aangeboren hersenziekte
Er zijn nog veel misverstanden over migraine en de impact ervan. Patiënten krijgen regelmatig het gevoel dat het aan henzelf ligt, of juist dat ze moeten bewijzen dat ze er zelf écht niets aan kunnen doen. Dat is erg lastig en kan volgens Geert schadelijk zijn. Patiënten zoeken daardoor geen hulp en lopen lang rond met klachten die mogelijk verergeren. Hoewel migraineaanvallen zeker aangewakkerd kunnen worden door bepaalde leefstijlfactoren, is dit absoluut niet de oorzaak. Migraine is voor een groot deel erfelijk bepaald. In het grootste genetische onderzoek tot nu toe, met ruim 870.000 deelnemers, vonden onderzoekers 123 plekken in het DNA die het risico op migraine verhogen. Die genen beïnvloeden onder meer de prikkelbaarheid van zenuwcellen en de bloedvaten in het hoofd (Hautakangas H, et al., Nature Genetics, 2022). Geert: ‘’Migraine is genetisch verankerd. Moeten bewijzen dat je er niks aan kunt doen, belast het stresssysteem en verlaagt de drempel voor aanvallen.’’
De diagnose
Migraine kan niet worden vastgesteld met een scan of bloedonderzoek, hoewel dit soms wel wordt gedaan om andere aandoeningen uit te sluiten. Het belangrijkste instrument om (chronische) migraine vast te stellen, is een hoofdpijndagboek waarbij er over een langere periode per dag wordt bijgehouden of de hoofdpijn er is, er migrainekenmerken zijn en welke medicatie er is ingenomen.
Voor veel patiënten begint de reis naar een oplossing echter bij de huisarts, die volgens duidelijke NHG-standaarden werkt. Dit start met een aanvalsbehandeling zoals een goede pijnstiller of een triptaan, en preventie met tabletten zoals bètablokkers en amitriptyline. Pas als de behandeling niet werkt of als er twijfels over de diagnose zijn, wordt de patiënt doorverwezen naar de neuroloog. De neuroloog biedt begeleiding bij het hoofdpijndagboek en kan de officiële diagnose chronische migraine stellen. Hij of zij kan vervolgbehandelingen zoals botox, en als laatste stap CGRP-remmers, adviseren.
“‘’Migraine is genetisch verankerd en het voortdurend moeten bewijzen dat je er zelf niets aan kunt doen, belast het stresssysteem en verlaagt de drempel voor aanvallen.’’”
Episodisch of chronisch: een harde grens
Bij migraine maken we onderscheid tussen episodisch en chronisch. Binnen de zorg is hier een harde grens voor. ‘’Bij episodische migraine heb je aanvallen, met dagen ertussen waarop je jezelf bent. Bij chronische migraine is de hoofdpijn de grondtoon geworden en zijn goede dagen de uitzondering’’, legt Geert uit. ‘’Patiënten met chronische migraine hebben minstens vijftien dagen per maand hoofdpijn, waarvan acht keer met het karakter van een migraineaanval, en dat voor langer dan drie maanden. Deze patiënten geven zelf vaak aan dat ze niet meer weten hoe het is om geen hoofdpijn te hebben en dat ze betwijfelen of het ooit nog over gaat.’’
Patiënten met hoofdpijnaanvallen gaan er vaak vanuit dat ze migraine hebben. Als er naast hoofdpijn geen sprake is van andere klachten, gaat het vaak om spanningshoofdpijn. ‘’Dit voelt als een band om het hoofd, drukkend, aan beide kanten. Hier kun je vaak mee doorwerken, terwijl dit bij migraine niet lukt’’, legt Geert uit. Bij patiënten met migraine zit de pijn vaak aan één kant en wordt het erger bij bewegen. Volgens Geert is dat te testen met traplopen: ‘’Bij migraine wordt de pijn dan erger. Er komt misselijkheid bij en licht en geluid worden ondraaglijk.’’ Zonder behandeling kan een migraineaanval tot wel 72 uur duren.
Migraine en leefstijl
Migraine is niet te genezen, maar er zijn wel factoren die de ernst en het aantal aanvallen kunnen beïnvloeden. ‘’Wat we vaak zien, is te frequent gebruik van aanvalsmedicatie. Bij ongeveer twee derde van patiënten met migraine speelt dit een rol in de verandering van episodisch naar chronisch’’, vertelt Geert. Hier voegt hij aan toe dat de grens lager ligt dan mensen denken, met 10 dagen per maand voor triptanen of combinatiepreparaten en vijftien dagen voor gewone pijnstillers zoals paracetamol, en dat langer dan 3 maanden. ‘’Alles daarboven kan hoofdpijn juist in stand houden.’’
Ook aanvallen die onvoldoende worden behandeld, spelen een rol in de ontwikkeling van chronische migraine. Net als slaapstoornissen, obesitas, depressie, en ingrijpende gebeurtenissen in de jeugd. Daarnaast lopen vrouwen meer risico, mede door hormonale schommelingen rond de menstruatie en overgang. ‘’Geen van deze factoren is een verwijt. Ze zijn nuttig omdat ze aangrijpingspunten geven’’, licht Geert toe. ‘’Hoewel deze factoren niet de reden zijn van de migraine, kunnen ze het aantal aanvallen en de intensiteit verhogen.’’
“‘’Wat we vaak zien, is te frequent gebruik van aanvalsmedicatie. Bij ongeveer twee derde van patiënten met migraine speelt dit een rol in de verandering van episodisch naar chronisch’’”
Niet blijven rondlopen met klachten
Voor zowel patiënten als verwijzers is het goed om te weten dat doorlopen met klachten het aantal aanvallen kan verergeren. Als voorgeschreven aanvalsbehandelingen of preventieve medicijnen niet werken, is een doorverwijzing naar de neuroloog nodig. Een neuroloog ondersteunt bij het bijhouden van hoofdpijndagboek, analyseert het patroon en de hevigheid van de migraine en stelt een behandelplan op. Ook wordt er gekeken naar de mogelijke invloed van leefstijlfactoren zoals stress en slaap. Bij DC Klinieken bieden we hoofdpijnzorg in onze klinieken door heel Nederland.