Bij DC Klinieken krijgt leefstijl een steeds belangrijkere plek binnen de zorg. In de hiv-zorg is dat al jarenlang vanzelfsprekend. Naast medicatie gaat het over gezond ouder worden, kwaliteit van leven en de invloed die mensen zelf hebben op hun gezondheid. Internist Arne van Eeden ziet dagelijks dat het juiste gesprek hierover verschil kan maken.
“Het is een onderwerp dat in elk consult ter sprake komt, al jaren”, stelt Arne. “Omdat dát het verschil maakt in hoe mensen zich voelen en hoe het gaat met hun gezondheid op de lange termijn. Het wordt steeds belangrijker, omdat we ook zien: als je medicijnen gebruikt, word je gewoon oud met hiv. Dus het gaat over andere zaken waar je aan moet werken, zoals ieder mens dat moet, om vitaal en fit oud te worden. Het heeft alles te maken met zaken zoals voeding, beweging, roken en alcohol. Je kunt zelf veel invloed uitoefenen op je leven.”
Beginnen bij het begin
Een belangrijk beginpunt voor de gesprekken met patiënten binnen de hiv-zorg, is therapietrouw. “Een van de dingen waar het zeker over gaat is het trouw innemen van medicatie. Als mensen goed hun hiv-medicatie slikken, zijn ze onmeetbaar en kunnen ze het virus nooit overdragen”, aldus Arne. Die kennis, geeft veel mensen rust en het vertrouwen om vooruit te kijken naar hun gezondheid op de lange termijn. Van daaruit ontstaat ruimte voor het bredere gesprek over leefstijl en komen onderwerpen als voeding, beweging en sociale contacten vanzelf aan bod.
Spring niet naar conclusies
Een gezonde leefstijl bespreken met patiënten, vergt de juiste aanpak. De toon is daarbij ontzettend belangrijk. Arne probeert patiënten niet te overtuigen, maar aan te sluiten bij wat voor hen belangrijk is. “Ik probeer het nooit belerend te brengen. Ik stel vragen zoals ‘Mag ik eens praten met jou over gezond ouder worden?’ Vind je het goed dat we over je gewicht praten?’”. Die aanpak werkt, merkt hij dagelijks in de spreekkamer. “Dan gaan mensen zelf vertellen.” Je moet vooral nieuwsgierig zijn en goed luisteren: “De kunst is: open vragen stellen, informeren, interesse tonen, aandachtig luisteren, niet onderbreken, niet invullen, niet naar conclusies springen. Dan zien patiënten je als een soort coach.”
“Als je er geen oordeel aan verbindt en het echt ziet als een probleem waar iemand mee worstelt, dan ontstaat er ruimte om daarover te praten.”
Olifant in de kamer
Juist die open houding, maakt het mogelijk ook lastigere onderwerpen bespreekbaar te maken. Onderwerpen als gewicht, alcoholgebruik of roken kunnen gevoelig zijn, maar Arne probeert ze altijd positief te benaderen. “Gewicht is bijvoorbeeld vaak de grote olifant in de kamer. Daar mag je het eigenlijk niet over hebben, terwijl het voor veel mensen een belangrijk onderwerp is.” Toch kunnen die gesprekken wel degelijk gevoerd worden. “Als je er geen oordeel aan verbindt en het echt ziet als een probleem waar iemand mee worstelt, dan ontstaat er ruimte om daarover te praten. Vaak wordt leefstijl als bad news gezien, want je moet iets veranderen. Je bent te zwaar, eet ongezond, rookt of drinkt te veel. Maar het goede nieuws is: je gaat waarschijnlijk heel oud worden. Je hebt zelf grote invloed op hoe je er later bij zit”, stelt Arne.
Het achterliggende verhaal
Volgens Arne gaat leefstijlzorg niet alleen over zichtbare gezondheidsfactoren, maar ook over onderwerpen die minder snel ter sprake komen. Zoals relaties, intimiteit en seksualiteit. Die kunnen een belangrijke rol spelen in iemands gezondheid. Juist daarom kan het een waardevolle ingang zijn om te ontdekken wat er verder speelt. “De meeste mensen vinden het lastig om over bijvoorbeeld seksualiteit te praten. Maar hier kunnen we het er gewoon over hebben. Ik merk dat mensen daar heel ontspannen van worden, omdat ze iets zeggen wat hun erg aan het hart gaat. Via dit onderwerp, komen we vaak ook veel te weten over andere dingen die spelen. Die uiten zich in seksualiteit, maar eigenlijk is er iets heel anders aan de hand. Het is allemaal gelinkt.”
Verschillende levensfasen
Welke onderwerpen voor patiënten belangrijk zijn, verschilt ook per levensfase. Wat iemand nodig heeft om gezond en vitaal te blijven, verandert. Bij jongere patiënten gaat het vaker over het behouden en ontwikkelen van gezonde gewoonten, terwijl bij ouderen gezond ouder worden en sociale contacten meer aandacht krijgen. Arne: “Voor jongeren is het belangrijk om gezonde gewoonten te ontwikkelen of te blijven vasthouden: sporten, gezond eten, niet roken. Er is veel druk vanuit vrienden met betrekking tot bepaalde gewoontes. Je hebt ook jongeren die helemaal niks drinken tegenwoordig. Dat is juist superleuk, het is een statement. Bij ouderen zijn de thema’s vaak sociale verbondenheid, preventie van ouderdomsaandoeningen, cognitief gezond en zelfstandig blijven. En vooral ook eenzaamheid, dat is een groot thema. Waar vind je een kameraad? Je hebt namelijk andere behoeften. Niet alleen seksueel contact, maar intimiteit. Daar praten we hier heel vaak over.”
Aan de bak
Hiv-patiënten worden meestal langdurig begeleid. In die periode ontstaat vaak een bijzondere vertrouwensband. Volgens Arne is dat onderlinge vertrouwen onmisbaar als je leefstijl bespreekbaar wilt maken. Dan ontdek je wat diegene écht belangrijk vindt en waar de zorgen liggen. Hij kent veel patiënten door en door: hun familie, zorgen en dromen. Volgens hem begint duurzame leefstijlverandering dan ook bij het begrijpen van die onderliggende motivatie. “Wij komen altijd terug op dingen die mensen eerder hebben verteld. Ik weet hoe het met hun vader of moeder gaat. Ik weet waar ze bang voor zijn. Dan heb je een hele mooie voedingsbodem om iets neer te leggen. Je moet je afvragen waarom iemand gezond wil zijn. Dat is vaak omdat ze grote toekomstplannen hebben, zoals gezond oud worden met een partner of kinderen zien opgroeien. Als je ze daar hebt, dan weet je wat de essentiële waarde is in hun leven. En dan willen mensen aan de bak.”